ميرزا خانلرخان
مقدمه 7
سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )
پيشگفتار اطلاع داشتم كه ميرزا خانلر خان اعتصام الملك از چند مأموريت كه رفته است ، سفرنامه يا روزنامهء سفر تنظيم كرده و چند از اين جزوات نزد آقاى غلامعلى خان محمودى و برادرشان آقاى عبد الحسينخان محمودى پسر دائىهاى اين بنده مىباشد . ولى به علت اشتغال به وظائف فرهنگى فرصتى دست نمىداد تا اين جزوات را از حضرات استدعا كنم و پس از مطالعه ، چنانچه مفيد بيابم به چاپ آنها اقدام نمايم . اكنون كه از امور محولهء فرهنگى كناره گرفته و بازنشسته شدهام ، فرصتى يافته ، اين دفترها را كه عبارت از : روزنامهء سفر لندن ، روزنامهء سفر عتبات و روزنامهء سفر قائن و راپرت اطلاعات قائن است ، به دقت مطالعه كردم و چون آنها را حاوى اطلاعات جامع و مفيد در زمينههاى اجتماعى و ادارى و جغرافيائى يافتم ، بر خود فرض دانستم كه به چاپ آنها مبادرت ورزم ، تا هم از تباهى اين اسناد باارزش جلوگيرى نموده باشم و هم وظيفهء فرزندى را بجاى آورده و همچنين براى كسانى كه مايلند از اوضاع قسمتى از ايران و تا حدودى انگلستان ، عراق و روسيه حدود صد سال پيش اطلاعات دست اول داشته باشند ، خدمتى كرده باشم . نكتهء قابلملاحظه در روزنامهء سفر لندن و قائن اين است كه چون نويسنده ، اين يادداشتهاى روزانه را براى خود مىنوشته و قصد ارسال به مقام يا مقاماتى را نداشته ، حتى راپرتهائى را كه از وضع طبس و قائن به تهران ارسال